Osoby, które dotychczas nie miały do czynienia z sesjami u psychoterapeuty, z pewnością będą zdziwieni obecnością pewnych reguł, które formułuje się ustnie lub pisemnie, a następnie często nawet podpisuje. Co to jest kontrakt terapeutyczny? Co zawiera i jak wygląda taki dokument? Sprawdź i nie obawiaj się, jeśli usłyszysz o nim na pierwszej wizycie u specjalisty!
Co to jest kontrakt terapeutyczny?
Najprościej mówiąc, jest to ustna lub pisemna umowa dotycząca przebiegu przyszłej terapii. Ma ona bardzo indywidualny charakter – nie ma jednego wzoru dotyczącego tego, jak wygląda kontrakt terapeutyczny i co zawiera. Dlaczego? Ponieważ zasady spotkań zależą bezpośrednio od komfortu pacjenta, jego potrzeb oraz opracowania konkretnej strategii pracy nad jego problemami. Co istotne – nie zawsze udaje się precyzyjnie określić jego zawartość na pierwszej sesji, czasem zostaje on ukształtowany dopiero podczas kolejnych spotkań.
W jakich sytuacjach zawiera się kontrakt terapeutyczny?
W aspekcie prawnym taki kontrakt nie ma mocy, ponieważ do ustawy o zawodzie psychologa nie zostały nigdy opracowane przepisy wykonawcze. Wynika to między innymi z faktu, iż do prowadzenia psychoterapii nie jest konieczne odpowiednie wykształcenie. Tym samym dla każdej osoby chcącej z niej skorzystać, kontrakt terapeutyczny jest bardzo istotny, ponieważ w pewnym sensie zabezpiecza jej interesy. Jak wygląda taki dokument i co zawiera? Przede wszystkim kwestie formalne dotyczące tego, jak mają przebiegać spotkania. Tym samym zawierać go należy w każdej sytuacji.
Co zawiera kontrakt terapeutyczny?
Bardzo istotną kwestią jest to, co zawiera kontrakt terapeutyczny. Może to być dokument w formie papierowej bądź umowa ustna. Jego elementy to przede wszystkim:
- cele terapii – są one możliwe do ustalenia po postawieniu diagnozy, dlatego ten punkt jest zwykle doprecyzowywany na kolejnych spotkaniach. Zasadniczo chodzi jednak o ustalenie, do jakiego poziomu satysfakcji będzie dążył pacjent wraz z terapeutą. Może to być na przykład opanowanie napadów paniki lub przepracowanie traumatycznych wydarzeń z przeszłości,
- czas i miejsce terapii – ważne jest, aby z góry ustalić, kiedy będą odbywały się spotkania i w jakiej częstotliwości. Zazwyczaj jest to stały jeden dzień tygodnia i godzina, dzięki czemu łatwiej wyrobić w pacjencie nawyk systematyczności sprzyjający osiąganiu efektów,
- warunki zmiany terminu lub miejsca spotkań – to ważny punkt, dzięki któremu okazuje się wzajemny szacunek do swojego czasu. Należy ustalić, w jaki sposób odwołać lub przełożyć wizytę i z jakim wyprzedzeniem,
- szacunkowy czas trwania terapii – jest on powiązany bezpośrednio z celami, które chce się osiągnąć i pozwala terapeucie prowadzić rozmowy w taki sposób, aby zmierzać ku nim,
- kontakt i dostępność terapeuty pomiędzy sesjami – warto, by pacjent wiedział, że w razie kryzysu lub gdy będzie miał jakiekolwiek pytania, może się zwrócić do specjalisty nawet pomiędzy planowymi wizytami. Należy jednak ustalić sztywne ramy – na przykład kontakt wyłącznie mailowy lub telefoniczny w określonych godzinach,
- zasady poufności – terapeuta deklaruje utrzymanie w sekrecie wszystkich informacji, o jakich opowie pacjent. Są jednak dwa odstępstwa od tej reguły, których powinien być on świadomy. Pierwsza to sytuacja, w której pacjent jest nieletni – wówczas jego rodzice muszą być informowani o postępach w przebiegu terapii, jednak terapeuta musi zobowiązać się, że nie będzie wnikał w szczegóły. Druga jest wówczas, gdy z zachowania lub słów pacjenta wynika, że może on stanowić zagrożenie dla siebie lub innych osób – wówczas może być konieczna interwencja nie tylko rodziny, ale również policji lub innych służb,
- warunki uczestnictwa – to bardzo szerokie pojęcie, pod którym można zmieścić na przykład świadomy, dobrowolny udział w terapii, maksymalne otwarcie się na rozmowę i pełne zaufanie do terapeuty.
Warto pamiętać, że kontrakt terapeutyczny jest tworzony przez obie strony. Klient może, a nawet jest zachęcany przez terapeutę do wniesienia tych kwestii, które dla niego są istotne.
Kiedy psychoterapeuta wraca do zapisów w kontrakcie?
Podobnie jak w przypadku każdej innej umowy – podpisuje się ją i płynnie przechodzi do realizacji zadań, ze świadomością jej warunków. Jak wygląda ta sytuacja w przypadku kontraktu terapeutycznego? Podobnie, ponieważ zawiera on formalne treści, których poruszenie jest niezbędne, aby móc ruszyć dalej. Czasami terapeuta może powrócić do tego dokumentu lub wspomnieć o tym, jak była formułowana ustnie jego zawartość – po to, by przypomnieć o celach albo o częstotliwości spotkań, gdyby pacjent zbyt często o nich zapominał albo przekładał je. Zazwyczaj jednak nie jest to konieczne.
Dlaczego kontrakt terapeutyczny ma takie znaczenie?
Sformułowanie zasad obowiązujących podczas terapii ma duże znaczenie, szczególnie dla pacjenta. Chodzi o to, aby pokazać mu, że praca nad sobą jest procesem – czasem długim i trudnym, ale jednak rokującym na uzdrowienie psychiki. Kontrakt daje poczucie bezpieczeństwa, wyznacza ramy, w których granicach łatwiej się odnaleźć. Często przyjmuje formę umowy ustnej, do której w każdym momencie można wrócić. Kontrakt terapeutyczny wygląda niczym klasyczna umowa i zawiera wiele informacji, które pomagają usystematyzować to, co będzie się robiło w czasie jego trwania. Tym samym droga do wyleczenia własnych traum czy pracy nad emocjami wydaje się mieć bardziej „zadaniowy” charakter – co bywa pomocne w przypadku wielu osób. Nie obawiaj się więc spisać tych reguł!
Bibliografia:
Popiel Agnieszka, Pragłowska Ewa, „Psychoterapia poznawczo-behawioralna. Teoria i praktyka”, Warszawa 2008
https://prp.org.pl/wp-content/uploads/2018/07/VADEMECUM-08-po-kor-4.pdf
Aleksandrowicz J.: Psychoterapia. Podręcznik dla studentów, lekarzy i psychologów, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 1996
Informacje na temat kontraktu terapeutycznego zawieranego w Niebieskiej Rzece znajdziesz w naszym regulaminie, nie jest to gotowy wzór kontraktu terapetycznego ale wskazówka jak można tą kwestię zaopiekować.
—
Kontrakt terapeutyczny – umowa, która pomaga budować zaufanie
Chociaż kontrakt terapeutyczny nie ma charakteru formalnego dokumentu prawnego i nie istnieje jego jeden, uniwersalny wzór, to jego znaczenie w procesie psychoterapii jest nie do przecenienia. W rzeczywistości wiele gabinetów i ośrodków psychoterapeutycznych (tak jak ma to miejsce u nas) przedstawia w swoim regulaminie przykładowe zasady, które mogą stanowić punkt wyjścia do stworzenia indywidualnego kontraktu. Są to jednak wskazówki, a nie gotowe szablony, ponieważ każda relacja terapeutyczna wymaga dopasowania do konkretnej osoby i jej sytuacji życiowej.
Warto potraktować kontrakt nie jako formalność, ale jako mapę drogową, która wyznacza kierunek i zasady wspólnej pracy. Dobrze przygotowany i świadomie zaakceptowany kontrakt daje pacjentowi poczucie bezpieczeństwa, ramy działania i kontrolę nad własnym procesem terapeutycznym. Z kolei dla terapeuty jest narzędziem, które pozwala utrzymać spójność i celowość działań.
Jeśli więc podczas pierwszych sesji usłyszysz o kontrakcie terapeutycznym – nie bój się. To nie bariera, ale pomocna struktura, która może ułatwić Ci drogę do zmiany, lepszego samopoczucia i głębszego zrozumienia samego siebie.
—
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy kontrakt terapeutyczny zawsze musi być podpisany?
Nie. Kontrakt może przyjąć formę ustnej umowy, choć w wielu przypadkach terapeuci preferują formę pisemną, by uniknąć nieporozumień i dać pacjentowi możliwość powrotu do ustaleń w dowolnym momencie.
Czy istnieje wzór kontraktu terapeutycznego?
Nie ma jednego, uniwersalnego wzoru. Każdy terapeuta – w zależności od nurtu, stylu pracy i rodzaju terapii – może formułować kontrakt nieco inaczej. Zasady są zawsze dostosowywane indywidualnie do potrzeb pacjenta.
Czy mogę zaproponować coś do kontraktu jako pacjent?
Tak! Współtworzenie kontraktu jest wręcz zalecane. Masz prawo zaproponować dodatkowe punkty lub zmiany w ustaleniach – to część budowania zaufania i poczucia bezpieczeństwa.
Czy mogę odmówić podpisania kontraktu terapeutycznego?
Możesz, jednak warto najpierw porozmawiać z terapeutą o swoich wątpliwościach. Kontrakt nie jest narzędziem kontroli, ale raczej formą wspólnej troski o przebieg terapii.
Co się dzieje, jeśli warunki kontraktu zostaną złamane?
W takiej sytuacji terapeuta może wrócić do zapisów kontraktu i omówić zaistniałą sytuację z pacjentem. Nie oznacza to automatycznego zakończenia terapii – to raczej okazja do refleksji i korekty dalszej współpracy.
Czy kontrakt terapeutyczny ma moc prawną?
Nie – kontrakt terapeutyczny nie jest dokumentem prawnym. Ma charakter psychologiczny i etyczny. Jego celem jest zapewnienie przejrzystości, bezpieczeństwa i efektywności relacji terapeutycznej.